Jednym z etapów pracy rodzinnych genealogów jest dzielenie się posiadanymi informacjami z krewnymi bądź innymi osobami. Do zadania tego można wykorzystać komputery i programy genealogiczne. Dzięki nim nasze osiągnięcia możemy prezentować zarówno ON-LINE w Internecie jak i OFF-LINE za pośrednictwem dyskietek, płyt CD czy DVD. W obu przypadkach, a więc także offline, elektroniczne drzewo genealogiczne może przybrać postać witryny WWW, a więc formę systemu plików HTML, pomiędzy którymi znajdują się odsyłacze, a całość jest przeglądana w przeglądarce internetowej. Innymi sposobami prezentacji danych genealogicznych może być udostępnienie „surowego” pliku, który po ściągnięciu można otworzyć we wskazanym programie genealogicznym, np. pliki *.gno w GenoPro czy uniwersalne pliki GEDCOM, obsługiwane przez większość takich programów. Oczywiście, znajdziemy też rozwiązania swoiste, takie jak skrypty PHP (np. PHPGedView) czy też lokalny serwer www (np. GeneWeb). Komputery wspomagają także pracę edytorską w przygotowaniu publikacji do druku (wydruku), do czego można wykorzystać edytory tekstów, np. Microsoft Word lub OpenOffice Text.

Chciałem Państwu zaprezentować jeszcze jedną możliwość zaprzęgnięcia komputera do prezentacji wyników naszej genealogicznej pracy. Jest nim skrypt genealogiczny JSFamilia.

Jest to również rozwiązanie swoiste, ponieważ precyzyjnie je nazywając, nie jest to program. Jest to jeden plik HTML, który otwierany jest w przeglądarce internetowej. Wystarczy wiedzieć, że zawiera on jakieś instrukcje dla komputera w języku JavaScript, dzięki którym strona internetowa może być bardziej dynamiczna i wchodzić w interakcję z działaniami użytkownika. Tę cechę wykorzystano w całości, dzięki czemu JSFamilia może trochę przypominać prawdziwy program, choć cały czas pozostaje skryptem wewnątrz przeglądarki internetowej. Jej integralną cechą jest posiadanie podstron i działanie poprzez wewnętrzne odsyłacze.

JSFamilia umożliwia przeglądanie rodzinnej genealogii, edycję danych oraz generowanie kompleksowych witryn WWW. Zawiera również kilka uniwersalnych narzędzi związanych z kalendarzem. Wszystkie raporty które widać na ekranie podczas przeglądania można skopiować do schowka albo wydrukować. W dalszej części niniejszego artykułu przedstawione zostaną kolejne sposoby wykorzystania skryptu genealogicznego JSFamilia.

W celu wprowadzenia, przechowywania, odczytu, przetwarzania i zapisania danych genealogicznych o członkach rodziny, JSFamilia posługuje się własnym, natywnym formatem pliku z danymi genealogicznymi (o rozszerzeniu *.js), jakkolwiek umożliwia również import plików GEDCOM zapisanych w kodowaniu znaków UTF-8. Z innymi kodowaniami również sobie radzi, ale podobnie jak niektóre inne programy genealogiczne, źle odczytuje znaki w kodowaniu ANSEL (tzw. krzaczki zamiast znaków diakrytycznych).

JSFamilia umożliwia wpisywanie osobno informacji o osobach, obiektach, zdarzeniach, miejscach, źródłach danych, instytucjach i notatkach. Są to osobne rekordy, które można niezależnie od siebie przeglądać i edytować. Obiektami mogą być multimedia z przypisanymi plikami (np. fotografie, zeskanowane dokumenty) jak i inne przedmioty bez wskazywania plików. Zdarzenia mogą być standardowe (m. in. narodziny, śmierć, małżeństwo) lub zdefiniowane przez użytkownika, choćby nie podano w nich daty. Miejsca mogą być definiowane według hierarchii (np. osobno Warszawa, województwo mazowieckie i Polska, lecz w odpowiedniej relacji do siebie). Źródła danych działają tak jak w innych programach genealogicznych, a więc na niższym poziomie jako odpis dokonywany kiedyś przez kogoś (zdarzenie), a na wyższym poziomie jako przedmiot (źródło, np. księga metrykalna). Instytucją jest repozytorium obiektu lub źródła danych (np. archiwum), szkoła czy pracodawca. Notatki są także osobnymi rekordami. Każdy (!) z wymienionych typów rekordów może mieć własną listę obiektów, zdarzeń, źródeł danych i notatek.

JSFamilia bardzo dobrze służy do przeglądania danych genealogicznych. Po otwarciu pliku z danymi umożliwia przeglądanie raportów o poszczególnych osobach (podstrona "przeglądarka osób"). Na taki raport składa się kilka prostokątów, w których wymieniani są rodzice i dziadkowie probanta, jego rodzeństwo, małżonkowie oraz dzieci. Imię i nazwisko każdej osoby jest zarazem odsyłaczem do analogicznego raportu poświęconemu tej osobie (tak jak w Internecie - ale tutaj jest mowa o samym skrypcie, niezależnie od generowania witryn www, o których dalej). Skrypt posługuje się własną kolorystyką dla rozróżniania osób żyjących od zmarłych oraz dla oznaczania kobiet i mężczyzn. Raport wyświetla także zdjęcie główne osoby.

Główną cechą JSFamilii jest wyświetlanie w postaci słownego opisu (w języku polskim) informacji odczytanych na podstawie dat z życia probanta, a więc jaki jest jego wiek albo ile żył, ile czasu temu się urodził, ile czasu temu zmarł, w jaki dzień tygodnia się urodził (zmarł, wziął ślub), jaka jest różnica wieku małżonków, ile czasu temu miał miejsce ślub, ile lat żyją bądż żyli ze sobą (w razie wdowieństwa lub rozwodu), w jakim wieku urodziło się pierwsze i ostatnie dziecko.

Za pomocą ustawień albo ikonek, na podstronie Przeglądarka osób można również wyświetlić (lub ukryć) notatki i źródła danych przypisane dla probanta, album multimedialny, listę zdarzeń, wykres potomków, wykres przodków oraz linie rodziny.

Obiekty na liście (personalny album multimedialny), a więc wszystkie fotografie na których wskazano, że widnieje dana osoba, albo jest związana z innego rodzaju zeskanowanym dokumentem (np. autor listu, właściciel domu) wyświetlane są w postaci miniaturki pliku oraz nazwy (opisu). Miniaturki pobierane są automatycznie według nazwy pliku (*_t.jpg), należy je stworzyć w jakimś osobnym programie graficznym. Istnieje też osobna podstrona Album multimedialny, na której wyświetlają się wszystkie obiekty z bazy danych. Jeżeli wskazano datę stworzenia obiektu, wyświetlane są one w kolejności chronologicznej.

Zdarzenia na liście wyświetlane są chronologicznie poprzez ich rodzaj, datę, miejsce, główne osoby w nich uczestniczące oraz relację (np. dziecko, ojciec). Na obu wymienionych listach obiektów i zdarzeń każda pozycja jest odsyłaczem do kolejnej podstrony, odpowiednio do "Przeglądarki obiektów" lub "Przeglądarki zdarzeń".

Wykres potomków jest zbudowany pionowo "w schodki" za pomocą kresek, wymienia potomków tylko z imienia i nazwiska, które są odsyłaczami do raportów poświęconym poszczególnym osobom. Jest on opcjonalnie umieszczany w uproszczonej postaci w ramach Przeglądarki osób, ale rozszerzeniem omawianego wykresu jest osobna podstrona, na której po skonfigurowaniu (podstrona "Drzewa genealogiczne") można dodatkowo włączyć lub wyłączyć wyświetlanie: odsyłaczy; małżonków bądź innych partnerów; daty (dokładnej lub tylko rok) oraz miejsca urodzenia, śmierci i ślubu osób; miejscowości zamieszkania; miejsca pochówku; identyfikatora. Wyświetlony wykres potomków w schodki idealnie nadaje się do drukowania na kartkach A4, bez konieczności podejmowania jakichkolwiek dodatkowych zabiegów, wystarczy spiąć kartki zszywaczem.

Wykres przodków bazuje na systemie Ahnentafel, wymienia kolejne pokolenia, numer osoby w tym systemie oraz imię i nazwisko przodka. Jest on wyświetlany w ramach podstrony Przeglądarka osób (opcjonalnie) albo jako samodzielna podstrona, po uprzedniej konfiguracji (tej samej co dla Wykresu potomków w schodki).

Ostatnim elementem opcjonalnym w ramach Przeglądarki osób jest wyszczególnienie linii rodziny do których należy osoba, rozumianych jako linie proste, a nie: linie boczne. Skrypt sam automatycznie ustala protoplastów poszczególnych linii i wyświetla kto gdzie przynależy. Przydatne wówczas, gdy w bazie danych trzyma się informacje o więcej niż jednej linii rodziny, w przyjętym znaczeniu. Można wówczas szybko ustalić czy ktoś jest z kimś spokrewniony lub spowinowacony (w rozumieniu prawa).

JSFamilia oprócz Przeglądarki osób zawiera także Przeglądarkę obiektów oraz Przeglądarkę zdarzeń. Pozostałych rekordów, zwłaszcza miejsc, w chwili pisania tych słów niestety nie można jeszcze tak przeglądać.

Przeglądarka obiektów wyświetla informacje o obiektach. Obiekt może mieć przypisany jeden lub więcej plików, może też nie mieć żadnych plików (wówczas nie ma charakteru multimedium, stąd łączna nazwa: obiekty). Jeżeli jest to plik graficzny, dźwiękowy lub filmowy, po wskazaniu obiektu zostanie automatycznie wyświetlony bądź uruchomiony. Dla innych rodzajów plików, a nie ma w tym żadnych ograniczeń, pojawia się tylko odsyłacz. Ograniczeniem dla rodzajów plików (JPG, TIF, BMP, PNG itd.) są wyłącznie możliwości przeglądarki internetowej, w której uruchomiono skrypt.

Pierwszy plik zazwyczaj będzie prezentował cały obiekt (całe zdjęcie, okładkę zeskanowanej książeczki itp.). Można też wskazać kolejne pliki (np. powiększenie twarzy osób, kolejne strony książeczki). Do każdego kolejnego pliku można dodać jego opis, a także wskazać który rekord (która osoba) jest na nim widoczna. Służy to głównie szczegółowemu opisowi zdjęcia, gdzie można powiększyć twarz osoby i poprzez rekord (a nie opis) wskazać kto na tym zdjęciu jest. Można też dodać mapę odsyłaczy (<IMG usemap="..." />, <MAP />, <AREA coords="..." />), dzięki której skrypt automatycznie po najechaniu na cały obrazek pokaże powiększenie (wydzielony plik) jego fragmentu. Oczywiście, do edycji plików graficznych i tworzenia ich miniaturek służą osobne programy graficzne.

Niezależnie od kolejnych plików do każdego obiektu można przypisać rekordy z nim związane, np. do fotografii z pogrzebu można wskazać widoczne na niej osoby plus dodatkowo osobę samego zmarłego. Skutek będzie taki, że przy przeglądaniu raportów dla każdej z tych osób JSFamilia automatycznie wyświetli na liście obiektów taką fotografię.

Dla obiektu można stworzyć jego własne zdarzenia w postaci stworzenia obiektu oraz jego przechowywania. Dzięki temu można wskazać datę powstania obiektu (zdjęcia, dokumentu itp.) oraz miejsce jego powstania (wykonania fotografii itp.). Skrypt automatycznie to dostrzega i wówczas sortuje obiekty chronologicznie, a dla miejsc wyświetla w ramach Przeglądarki osób listę obiektów wykonanych w tym miejscu.

W ramach przeglądarki obiektów kliknięcie na nazwisku osoby albo nazwie miejsca powoduje wyświetlenie listy obiektów związanych z daną osobą albo z danym miejscem. Lista ta jest identyczna jak opcjonalny album multimedialny w ramach Przeglądarki osób.

Przeglądarka zdarzeń umożliwia przeglądanie informacji o tych zdarzeniach oraz wyświetlanie listy zdarzeń związanych ze wskazanym rekordem. Jest ona przydatna tylko wówczas, gdy oprócz daty i miejsca wskazano jakieś dodatkowe informacje o zdarzeniach (właściwości, notatki, źródła danych).

Innymi automatycznymi zestawieniami (podstronami) w JSFamilii są wymienione już wykresy przodków i potomków (Drzewa genealogiczne) i album multimedialny. Jest też Lista osób według nazwisk, na której umieszczane są odsyłacze do przeglądania informacji o danej osobie. Ponieważ JSFamilia umożliwia zarówno wpisanie jednego nazwiska (obecnego albo rodowego), jak i dwóch nazwisk dla osób (osobno obecnego, osobno rodowego), to dzięki temu na omawianej liście kobiety pojawią się zarówno pod swoim nazwiskiem panieńskim, jak i zamężnym.

Z kolei podstrona Rocznice na bieżący rok oblicza i wyświetla listę rocznic na poszczególne dni roku kalendarzowego (1 stycznia - 31 grudnia). Okrągłe rocznice lub jubileusze (10, 25) są podświetlane na kolorowo. Uwzględniane są tutaj tylko zdarzenia narodzin, małżeństwa i śmierci. Poprzez ustawienia JSFamilii można także włączyć moduł dodatkowy Przypominanie o rocznicach, który w danym dniu przypomni o rocznicy.

Na kolejnej podstronie Zestawienia wieku osób można skonfigurować i wyświetlić zestawienie osób według (osobno): ich wieku w chwili narodzin dziecka, ich wieku w chwili ślubu, ich wieku w chwili obecnej albo w chwili śmierci. Dla wieku w chwili śmierci dostępna jest też statystyka w postaci wykresun słupkowego poziomego dla poszczególnych lat i roczników.

Całą zawartość JSFamilii wyświetlaną w oknie przeglądarki internetowej zawsze można sobie skopiować do schowka w celu użycia w innym programie, zwłaszcza zaś ich wklejenie do edytora tekstów (MS Word, OpenOffice) umożliwia ich dalszą edycję i dystrybucję wśród rodziny publikacji w formie elektronicznej (w pliku *.DOC czy *.PDF) bądź w formie druku czy wydruku. Edycja w zewnętrznym edytorze tekstów umożliwia dostosowanie raportów do własnych potrzeb (jednolite i własne nagłówki, stopki, numeracja stron itp.).

Każdą zawartość widoczną w oknie z uruchomioną JSFamilią można wydrukować tak, jak się to robi w przeglądarce internetowej. Z tym jednak zastrzeżeniem, że najczęściej trzeba użyć polecenia Drukuj z menu JSFamilii, ponieważ skrypt ten domyślnie pracuje w ramkach, a więc polecenie drukowania nadrzędnej ramki wydrukuje jedynie pierwszy ekran ramki podrzędnej.

Ten sam sposób, w jaki JSFamilia sama w sposób dynamiczny (w czasie bieżącym) przetwarza i wyświetla informacje o rekordach oraz różne zestawienia, listy czy wykresy, może to wszystko wygenerować do statycznych plików HTML jako system stron połączonych ze sobą za pomocą odsyłaczy. Generator witryn tworzy raporty z podstron przeglądarek rekordów, albumu multimedialnego, listy osób według nazwisk oraz rocznic na bieżący rok. Przed rozpoczęciem tworzenia witryny można wskazać, które podstrony mają być wygenerowane, a które nie. Można też uzupełnić wcześniej wygenerowaną witrynę o zaktualizowany pojedynczy plik raportu spośród rekordów lub innych podstron. Witryna jest kompleksowa w tym sensie, że tworzone bądź kopiowane są także pliki graficzne, arkusze styli, pliki skryptowe dla JSFamilii (tylko niezbędne do prawidłowego wyświetlenia witryny), a także mogą być skopiowane wszystkie pliki i miniaturki dla obiektów wprowadzonych do bazy danych. Tworzony jest też plik index.html oraz plik robots.txt. Opcjonalnie w ramach witryny może być też umieszczona kopia JSFamilii w celu uruchamiania jej ONLINE.

Stworzona witryna zazwyczaj trafi do publicznie dostępnego Internetu, wówczas przydatne jest użycie polityki prywatności, zgodnie z którą informacje prywatne o osobach żyjących, niedawno zmarłych lub małżonkach wdowców są ukrywane (dynamicznie kasowane). Dla poszczególnych rekordów można wprowadzić wyjątki na osobnej podstronie (Edytor prywatności), np. iż dla danej żyjącej osoby zostanie pokazane jej imię i nazwisko (ale już nic więcej), albo też jakieś inne bardzo elastycznie określone rodzaje danych.

Istnieje też opcja, aby zamiast tworzenia witryny WWW wygenerować tylko raporty dla poszczególnych linii rodziny, w przyjętym znaczeniu tych linii (tj. według protoplastów w linii prostej, a już bez dalszego podziału na linie boczne). Oddzielanie rekordów jest automatyczne i nie wymaga ponownego zapisu pliku z danymi.

Pliki witryny (HTML, CSS, JS, TXT, GIF, JPG bądź inne) mogą być tworzone lub kopiowane na dwa sposoby: automatycznie przez komputer (skrypt, przeglądarkę internetową) albo też ręcznie przez użytkownika skryptu. Pierwszy wariant wymaga użycia przeglądarki internetowej obsługującej formanty ActiveX, a taką praktycznie jest tylko Microsoft Internet Explorer. Drugi wariant jest dostępny dla każdej przeglądarki, ale wymaga ręcznego zapisywania kodu źródłowego każdego pliku HTML/JS/CSS oraz ręcznego skopiowania pozostałych plików, co jest dość uciążliwe i długotrwałe.

Szata graficzna wygenerowanych witryn WWW jest domyślnie bardzo uboga i oszczędna w środki. Można i należy samemu dostosować arkusz styli (plik CSS) do własnego gustu.

JSFamilia umożliwia edytowanie danych o wszystkich rodzajach rekordów (osoby, obiekty, zdarzenia, miejsca, źródła danych, instytucje, notatki). Edytor służy bardziej zaawansowanym użytkownikom, innym zaleca się edycję danych w innych programach i ich każdorazowy import za pośrednictwem formatu GEDCOM.

Edycja jest pozornie skomplikowana ze względu na relacyjność bazy danych, gdyż tak samo jak zbudowana jest baza danych (osobne rekordy i powiązania między nimi), tak i następuje w ten sposób edycja danych. Osobno wprowadza się informacje o osobach, ale już gdzie indziej zdarzenia z nią związane (narodziny, śmierć itp. — a dopiero w tym data i miejsce). Również osobno wprowadza się miejsca (ich nazwy) oraz źródła danych (jako zdarzenia i jako przedmiot odniesienia). Podobnie, osobno wpisuje się notatki, a dopiero na końcu przypisuje się je do poszczególnych rekordów. Tym nie mniej jednak, edytor powinien być w pełni funkcjonalny. Przejściowo istnieje tylko jako osobna podstrona Edytor prywatności.

Skrypt zawiera też w sobie uniwersalne narzędzia: Wieczny kalendarz, Którego dnia tygodnia to było..., Ile czasu minęło między..., Daty juliańskie i gregoriańskie, Obliczanie Wielkanocy, Liczba kolejnego dnia w roku, Kiedy ktoś obchodzi imieniny..., Kto ma imieniny dnia... — działanie tych podstron jest zgodne z ich nazwą, a ich obsługa powinna być intuicyjna. Przydają się one dla samodzielnego obliczenia dnia tygodnia jakieś daty, bądź daty Wielkanocy, bądź imienin (dla polskich imion).

Zasady korzystania ze skryptu wyświetlane są przy jego pierwszym uruchomieniu, jest też podstrona z jej treścią. JSFamilia jest darmowa do celów niekomercyjnych. Można się zarejestrować (poprzez menu skryptu), ale nie jest to wymagane. Przy kopiowaniu bądź zapisywaniu (choćby z przekszałceniem) wszelkich obliczeń, wykresów, zestawień, list, plików witryny WWW bądź inaczej nazwanych raportów, nie można usuwać informacji o tym skąd wziął się dany raport, a w przypadku kopiowania ich do schowka i używania ich poza skryptem — zgodnie z licecją należy samemu umieścić informację o pochodzeniu tych obliczeń (JSFamilia).

Wewnątrz skryptu znajduje się kilkadziesiąt instrukcji obsługi podstron bądź innych tematów pomocy.

Jest to wada związana z samymi przeglądarkami interentowymi (zależność). W zależności od procesora, pamięci RAM, liczby rekordów (zwłaszcza osób i zdarzeń) oraz użytych ustawień (Przeglądarka osób, Drzewa genealogiczne, Zestawienia wieku osób, Tworzenie witryny WWW) — skrypt może działać normalnie (bez zauważalnych opóźnień) bądź mniej lub bardziej powoli. Maksymalną barierą wydaje się być kilka tysięcy osób, choć oczywiście wszystko zależy od naszego sprzętu. Z większą ilością osób skrypt / przeglądarka internetowa raczej sobie nie poradzi. Rzecz jasna, dotyczy to tylko samego skryptu (w tym procesu generowania witryny WWW), a już nie oglądania w Internecie wygenerowanych przez niego witryn WWW.

Wczytywanie pliku z danymi i jego przetwarzanie (tylko za pierwszym otwarciem okna/panelu/karty/zakładki z JSFamilią) jest procesem ciągłym, podczas którego przeglądarka nie odpowiada na zachowania użytkownika (wciśnięcie klawisza, kliknięcie muszkąś). W zależności od ilości rekordów ładowanie takiego pliku może zająć jedną lub kilka sekund, albo na słabych komputerach w MS Internet Eksplorerze nawet kilkadziesiąt sekund (przez cały ten czas przeglądarka nie będzie reagować na kliknięcia i klawisze). Natomiast inne procesochłonne zadania wykonywane są w tle (w luźnej pętli), dzięki czemu skrypt działa powoli, ale nie zawiesza przeglądarki.

Skrypt działa bardzo szybko w przeglądarce Mozilla Firefox, natomiast bardzo wolno w przeglądarce Microsoft Internet Explorer. Ma większe lub mniejsze problemy w przeglądarce Opera. Dlatego też można używać skryptu w Firefoksie, a witryny WWW generować w Internet Eksplorerze (ze względu na ActiveX). Oczywiście to tylko propozycja.

Generowanie witryny WWW warto przeprowadzać w nocy albo w czasie naszej nieobecności przy komputerze. Może ono zając od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Przy dłuższych czasach pracy komputera należy mieć na uwadze, czy jest on dobrze chłodzony — proces taki bardzo obciąża procesor, więc przy złym (nieprawidłowym) chłodzeniu po kilku godzinach intensywnej pracy może się on przegrzać i uszkodzić.

W chwili pisania niniejszych słów, w skrypcie brakuje eksportu do formatu GEDCOM, importu z formatu CVS, przeglądarki miejsc oraz trzypoziomowej polityki prywatności (docelowo osobna opcja "tylko do wiadomości rodzinnego genealoga").

JSFamilię można uruchomić ONLINE wchodząc pod adres: http://jsfamilia.republika.pl/jsfamilia.html albo pod adres http://jsfamilia.republika.pl/Jan_Pawel_II.html. Skrypt można również pobrać w celu uruchomienia offline; adresy plików ZIP znajdują się na stronie skryptu: jsfamilia.republika.pl.

Przykład witryny wygenerowanej w JSFamilii (w zakresie elektronicznego drzewa genealogicznego) można zobaczyć tutaj: http://genealogiarwp.republika.pl/individual-MR1401.html (jest to jeden z wygenerowanych plików). Przykładem kopiowania raportów do schowka jest książeczka Genealogia rodziny Rogów 2004.

Zapraszam do wypróbowania skryptu genealogicznego JSFamilia: jsfamilia.republika.pl.