Podróż do przeszłości
Wysłany przez: paczko włączone Sobota, 11 Sierpień 2007 - 00:45
{article-edit-del}
Wszystko się zaczęło, gdy przyjechała do nas prababcia. Było to w połowie lat 80-tych. Uczyłem się wtedy w podstawówce w Gorzowie Wielkopolskim. Wtedy po raz pierwszy usłyszałem o tym, że część moich przodków pochodzi z terenów należących do ZSRR.
Do babci przychodziłem często po szkole na obiad. Prababcia Agata, która się u niej zadomowiła, siedziała w fotelu i snuła opowieści o przedwojennym Pińsku, o Pinie wylewającej swe wody na wiosnę tak szeroko, że drugiego brzegu nie było widać, o mnogości łódek i statków cumujących codziennie przy nabrzeżu, o swoim ojcu Filipie – rybaku oraz o braciach Antonim i Janie.
Na tzw. Ziemie Odzyskane przyjechała sama z dziećmi, gdyż mąż zaginął na Wołyniu w roku 1943. Z braćmi w Pińsku nie utrzymywała kontaktu po wojnie.
Wszystkie te tajemnicze opowieści sprawiły, że zacząłem się interesować historią rodziny, a Pińsk stał się miejscem wręcz magicznym. Pochłaniałem wszystkie dostępne książki opisujące to miasto leżące obecnie na Białorusi. Trafiłem na „Imperium” Ryszarda Kapuścińskiego, w którym nawiązuje on do wkroczenia wojsk sowieckich do Pińska, w czasach, gdy jako uczeń mieszkał tam z rodzicami. W antykwariacie kupiłem „Polesie” Antoniego F. Ossendowskiego, a lista moich lektur obowiązkowych powiększyła się o reportaże z podróży na Polesie Ksawerego Pruszyńskiego, „Bunt rojstów” Józefa Mickiewicza oraz wiele innych opisów Pińska i Polesia. Natrafiłem też na wspaniałą książkę Niny Łuszczyk-Ilienkowej „Pińsk. Elektrownia. Mam 10 lat”. Autorka mieszkała w Pińsku z rodzicami przed II wojną światową i tamte „polskie czasy” opisuje w książce. Zmarła w roku 2004, do końca angażując się w lokalne pińskie inicjatywy społeczne.
Wiedziałem, że do Pińska pojechać muszę, choć na chwilę. Mieszkałem już od kilku lat w Białymstoku, więc odległość radykalnie się zmniejszyła. Namówiłem jednego z przyjaciół, ciekawego podróży na Białoruś i w pewną ładną wrześniową sobotę, bez dłuższych przygotowań, wsiedliśmy wcześnie rano do samochodu. Wycieczka nie była udana. W Pińsku byliśmy dosłownie parę godzin, zbyt krótko, aby wszystko zobaczyć, co zaplanowane. Główny plac miasta z górującym nad nim pomnikiem Lenina sprawiał wrażenie przygnębiające. Wszechobecne symbole minionej sowieckiej epoki, słabo zaopatrzone sklepy spożywcze, przypominające nasze duszne sklepy z lat 80-tych, to niewiele zapamiętanych migawek z tej krótkiej podróży. Główną przeszkodą okazały się trwające godzinami procedury na granicy, które znacznie opóźniły nasz wjazd na Białoruś, a następnie powrót do domu. Zniechęciło mnie to do tego stopnia, że przez pewien czas dałem sobie spokój z myślami o kolejnych odwiedzinach Pińska.
Historia miała jednak ciąg dalszy. Rok temu dzięki Internetowi poznałem mieszkającego w Pińsku miłośnika tego miasta. Dzięki niemu nawiązałem kontakt z potomkami Antoniego i Jana. On też odnalazł na starym pińskim cmentarzu nagrobek mojego prapradziadka Filipa z roku 1911. Dzięki niemu w końcu nawiązałem kontakt z wnukiem sąsiadów moich prapradziadków, mieszkającym obecnie w Izraelu.
***
Niedawno wybrałem się do Pińska raz jeszcze. Tym razem pojechałem pociągiem. Dwa dni musiały wystarczyć, aby spotkać się z poznaną niedawno rodziną w Pińsku, odwiedzić wszystkie miejsca związane z miejscem pobytu przodków, pomodlić się na cmentarzu przy grobach.
Pińsk przypomina nieco pod względem architektonicznym Białystok. Drewniana stara zabudowa otaczana jest przez brzydkie powojenne bloki.
Plan mojego pobytu w Pińsku był szczelnie wypełniony czasem. Zaczęliśmy (poznany przez Internet miłośnik pińszczyzny okazał się niezastąpionym przewodnikiem) od odwiedzin starego cmentarza. Cmentarz dzieli się na dwie części: katolicką i prawosławną. Jest mocno zaniedbany: bram wejściowych już od dawna nie ma, wiele nagrobków jest poprzewracanych, poniszczonych, teren cmentarza mocno obrośnięty chwastami. W części prawosławnej znajdują się nagrobki mojego prapradziadka Filipa Szczerbaczewicza, zmarłego w 1911 roku oraz Jana i Antoniego. Napotkałem wiele nagrobków sławnych rodzin, między innymi piękne nagrobki Skirmunttów.
Z cmentarza skierowaliśmy się w stronę przedwojennej ulicy Bernardyńskiej (obecnie ulica Sowiecka). Po drodze, niedaleko cmentarza minęliśmy budynek przedwojennej elektrowni kolejowej, opisanej na wielu stronach książki Niny Łuszczyk-Ilienkowej.
Przy ulicy Bernardyńskiej pod numerem 53, w parterowym drewnianym domu prababcia Agata przed wojną wynajmowała mieszkanie. Nie ma już tego domu. Stoi tam teraz czteropiętrowa kamienica. Nie ma już ulicy Krzywej, gdzie w miejscu ruin dawnego zamku Wiśniowieckich mieszkała w drewnianym domu Paulina Szczerbaczewicz. Wznosi się tam dziś gmach niedawno otwartego Uniwersytetu Poleskiego. Nie ma również przyklasztornego prawosławnego cmentarza w Leszczach (obecnie dzielnica Pińska), gdzie pochowana została praprabacia Paulina. Cmentarz zlikwidowano na przełomie lat 60-ych i 70-ych.
Nostalgiczną wycieczkę pierwszego dnia skończyliśmy w mieszkaniu cioci Heleny, córki Antoniego. Jest coś niesamowitego rozmawiać z ludźmi tak blisko spokrewnionymi, a tak dalekimi, których można było nigdy nie spotkać. Rozmawiać o ich codziennych problemach, tak różnych, a jednocześnie tak podobnych do naszych. W czasie rozmowy starałem się mówić po rosyjsku, choć mówię bardzo słabo. Nie przeszkadzało to jednak w porozumieniu się, ciocia Helena pamięta przecież z dzieciństwa polskie słowa.
Drugiego dnia niespodzianka. Poszliśmy do domu Mikołaja Grigoriewicza Kozłowskiego, który pamięta jeszcze Pińsk przedwojenny i utrwala jego piękno malując obrazy i rysunki ze starych fotografii i pocztówek. W pewnym momencie Mikołaj wyjął swój pamiętnik, a tam wpis samego Ryszarda Kapuścińskiego.
Pińsk opuściłem następnego dnia wcześnie rano. Pojadę tam znów kiedyś.
Artykuł opublikowany na prywatnym blogu autora 14 stycznia 2007.
Cieszę się Danielu, że Ci się udało. Moja wyprawa na Białoruś nabiera rumieńców, ale wciąż jest obwarowana pewnymi przeszkodami, w tej chwili nie do pokonania. Marzę, by kiedyś napisać o niej w tym miejscu...
piękna i sentymentalna opowieść ! To jest właśnie esencja genealogii – poznać swoich przodków z różnej perspektywy, nie tylko tej skupiającej się na datach. Podróż na ziemie przodków wydaje się właśnie tym, co porusza serca najgłębiej, jest to – można by rzec – ukoronowanie naszych wcześniejszych poszukiwań. Być Tam duchem i ciałem, chodzić tymi samymi ścieżkami, którymi podążali nasi przodkowie, poznać odmienną kulturę, regionalne tradycje i odmienności, które teraz wydają się tak bliskie – na TYM właśnie budujemy naszą tożsamość.
Szczere gratulacje za podejście do genealogii, zaangażowanie !
Największe emocje towarzyszą mi nie tylko przy odkrywaniu kolejnych zagadek genealogicznych, ale także przy kontaktach z ludźmi, dalszymi krewnymi, których, gdyby nie hobby genealogiczne, nigdy najprawdopodobniej bym nie poznał.
